HRMIM
Şirket E-postası Yok, Masası Yok: Sezonluk Çalışan Tacizi Nasıl Bildirir

Şirket E-postası Yok, Masası Yok: Sezonluk Çalışan Tacizi Nasıl Bildirir

Beykan Çizel · Akademisyen· 16 Eylül 2026· 11 dk okuma

Mayıstan ekime kadar süren bir istihdam ilişkisinin kendine has bir sessizliği var

Sezonluk bir otelde işyerinde taciz bildirimi neredeyse hiç gelmez. Bu, o otelde taciz yaşanmadığı anlamına gelmez. Bildirimin oluşmadığı anlamına gelir — ve ikisi aynı şey değildir.

Yıl boyu açık bir tesiste çalışan biri şikâyetini iletmek için zaman bulur. Kurumsal bir e-posta adresi vardır, bir masası vardır, İK ile aynı binada bulunur, sözleşmesi belirsiz sürelidir. Mayısta başlayıp ekimde biten bir ilişkide bunların hiçbiri verili değildir. Kat hizmetlerinde ve yiyecek-içecekte çalışan sezonluk bir ekip, kurumsal iletişim altyapısının çoğuna hiç dokunmadan bir sezonu tamamlar.

Bu yazının iddiası şu: sezonluk bir işgücünde taciz bildiriminin yüzeye çıkmama sebebi ağırlıklı olarak kültürel değil, operasyoneldir. Sebepler sayılabilir, adlandırılabilir ve tasarımla giderilebilir. Aşağıda altı tanesi tek tek ele alınıyor.

Örgüt içinde usulsüzlük bildirimi üzerine akademik literatür Near ve Miceli'nin 1985 tarihli çalışmalarıyla başlar. Bu yazı o literatürün ilgilendiği karar anından bir adım önceye bakıyor: bildirmeye zaten karar vermiş bir çalışanın önünde fiilen hangi engeller duruyor. Sezonluk istihdamın kendine has yükünü daha önce sezonluk işletmede tükenmişliğin literatürdeki karşılığı üzerinden ele almıştık; burada aynı yapısal kısıtın başka bir sonucuna bakıyoruz.

Önce iki tanım, sonra iki kanun hükmü, sonra altı kırılma noktası, sonunda bir kontrol listesi.

Tanım: psikolojik taciz, cinsel taciz ve aralarındaki fark

Psikolojik tacizin Türkiye'de yayımlanmış bir idari tanımı var. 19 Mart 2011 tarihli ve 27879 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Başbakanlık Genelgesi 2011/2, İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi başlığını taşıyor ve davranışı şöyle tarif ediyor:

"Kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre çalışanın aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik taciz…"

Bu metnin ne olduğu konusunda net olmakta fayda var: bu bir genelgedir, kanun değildir. İdari bir talimattır. Bir mahkeme kararının veya bir kanun maddesinin yerini tutmaz. Buna karşılık, Türkçede yaygın olarak "mobbing" denen davranışın resmî olarak yazıya geçirilmiş tarifi olarak elinizdeki en somut metindir ve kapsamına özel sektör işyerlerini de alır.

Tanımın üç unsuru operasyonel açıdan iş görür: kasıt, sistematiklik ve belirli bir süre. Tek seferlik sert bir tartışma bu tarifin içine kendiliğinden girmez; tekrarlanan, hedefli ve süreklilik gösteren bir örüntü girer. Bildirimi alan kişinin işi bu üç unsuru bir yargıya varmak için değil, doğru soruları sormak için kullanmaktır: ne sıklıkla, ne zamandan beri, kim tarafından.

Cinsel taciz ayrı bir kategoridir ve Türk hukuku onu ayrı düzenler. Türk Borçlar Kanunu m.417 ikisini yan yana sayar; İş Kanunu m.24/II ise yalnızca birine özel bir sonuç bağlar. Bu ayrım, bildirimi alan kişinin ilk yarım saatte yapması gereken tek sınıflandırmadır — çünkü ikisinin hukuki sonucu ve izlemesi gereken süreç birbirinden farklıdır.

İşverenin yükümlülüğü nereden geliyor: TBK 417

Türkiye'de bir otel grubunu gerçekten bağlayan hüküm burada. Türk Borçlar Kanunu m.417, "İşçinin kişiliğinin korunması" kenar başlığı altında, birinci fıkrasında şunu söylüyor:

"İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür."

Cümlede iki ayrı yükümlülük var ve çoğu tartışma ikincisini atlıyor. Birincisi tacizin yaşanmaması için önlem almak. İkincisi, taciz yaşandıysa mağdur olanların daha fazla zarar görmemesi için önlem almak. İkinci yükümlülük bildirim geldikten sonra başlar ve tam da bu yazının konusudur.

Maddenin üçüncü fıkrası sonucu tarif ediyor:

"İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir."

Bir noktanın altını özellikle çizmek gerekiyor. Madde "gerekli önlemleri" der ve orada durur. Hat, yazılım, form, kanal, komite — hiçbiri metinde geçmez. TBK 417 hiçbir mekanizma adlandırmaz. Bu maddeyi "size bir sistem kurma zorunluluğu getiriyor" diye okuyan herhangi bir sunum, metnin söylemediği bir şeyi söylüyordur. Metnin söylediği şu: önlem almakla yükümlüsünüz, önlemin ne olacağı ise size ait bir tasarım kararıdır.

Tasarım kararı olması işi kolaylaştırmıyor, zorlaştırıyor. Çünkü aldığınız önlemin yeterli olup olmadığı, uyuşmazlık çıktığında sonradan değerlendirilir.

Kanunun bildirime bağladığı sonuç: İş Kanunu 24/II(d)

Bu yazının en somut hükmü bu. 4857 sayılı İş Kanunu m.24, işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenliyor. İkinci fıkranın (d) bendi şöyle:

"İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa."

Cümlenin ağırlık merkezi sonda: bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa. Fesih hakkını doğuran unsur, tek başına tacizin gerçekleşmesi değildir — işverenin bildirimden sonraki hareketsizliğidir. Aynı fıkranın (b) bendi ise tacizin bizzat işverenden gelmesi hâlini ayrıca düzenler:

"İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa."

(d) bendinin operasyonel karşılığı sert. Bildirimi kaybeden bir kanal, kendi işvereni aleyhine haklı nedenle fesih gerekçesi üretir. Ortak bir kutuda okunmadan kalan bir mesaj; sezon sonunda kimsenin devralmadığı bir şikâyet; sözlü olarak bir şefe iletilip yukarı taşınmayan bir olay. Üçü de aynı yapıya sahiptir: bildirim yapılmıştır, önlem alınmamıştır.

Hükmün sınırlarını aynı paragrafta söylemek şart, çünkü bu madde kolayca genişletiliyor:

  • 24/II(d) cinsel tacize özgüdür. Psikolojik tacizi, ayrımcılığı, usulsüzlük ihbarını veya iş sağlığı ve güvenliği bildirimlerini kapsamaz. Bu bendi "her türlü bildirim" diye okumak yanlıştır.
  • Bu bir işçi hakkıdır, işverene bir sistem kurma yükümlülüğü getirmez.
  • Bildirimin nasıl alınacağı, kaydedileceği veya teyit edileceği konusunda hiçbir şey söylemez.

Yani kanun size kanal kurdurmuyor. Kanalın çalışmamasının bedelini tanımlıyor. Tasarım kararı yine sizde.

Sezonluk ekipte kanalın kırıldığı altı nokta

Buraya kadarki iki hüküm her işveren için geçerli. Bundan sonrası sezonluk operasyona özgü.

Aşağıdaki altı nokta, bildirmeye karar vermiş bir çalışanın önündeki engeller. Hiçbiri kötü niyet gerektirmiyor; hepsi mevcut yapının doğal sonucu. Bu, sezonluk ekibe göre kurgulanmış bir süreç ile yıl boyu ekip için tasarlanıp sezona uyarlanan bir süreç arasındaki farkın tipik örneği.

Birinci: şirket e-postası yok

Çoğu otel grubunda kurumsal e-posta hesabı yönetici ve ofis kadrolarına açılır. Kat hizmetleri, bulaşıkhane, çamaşırhane, garson kadrosu ve havuz ekibi bu listede yoktur. Bu bir ihmal değil, bilinçli bir lisans ve yönetim kararıdır.

Sonucu şu: bildirim kanalınız etik@ biçiminde bir adresse, bildirimi yapması en muhtemel kadro o adrese yazacak bir hesaba sahip değildir. Kişisel e-posta hesabından yazmak ise çalışanın kimliğini en baştan ve tamamen açık eder.

Uygulanabilir adım: kanalın kimlik doğrulaması gerektirmeyen bir giriş noktası olmalı. Kurumsal hesap gerektiren her giriş yolu, kurumsal hesabı olmayan herkesi kanalın dışında bırakır.

İkinci: masa yok, sabit vardiya yok, özel konuşacak yer yok

Bildirim yapmak zaman ve mahremiyet ister. Sezonluk operasyonda ikisi de kıttır.

Vardiyalar döner, mola alanları ortaktır, İK ofisi çoğu tesiste servis koridorunun üstündedir ve kim girip çıktığı görülür. "İK'ya gel, konuşalım" cümlesi, aynı ekipte çalışan otuz kişinin gördüğü bir davet anlamına gelir. Kanalın kendisi gizli olsa bile, kanala erişme eylemi görünürdür.

Uygulanabilir adım: bildirimin kendi cihazından, mesai dışında ve tesis dışından yapılabilmesi gerekir. Bilgisayara, ofise veya randevuya bağlı her kanal fiilen kapalıdır.

Üçüncü: sözleşme ekimde bitiyor — misilleme "yenilememek" şeklinde geliyor

Sezonluk bir ekipte misilleme, işten çıkarma biçiminde görünmez. Kimse kovulmaz. Kişi ertesi mayısta aranmaz.

Bu, tespit edilmesi en zor misilleme biçimidir, çünkü ortada bir işlem yoktur. Bir eksiklik vardır ve eksikliğin gerekçesi hiçbir yerde yazılı değildir. Bir bildirim yapan çalışan, bunu bildirimi yapmadan önce de bilir. Kararı buna göre verir.

Referans standart bu şekli adlandırıyor. Direktif (AB) 2019/1937 bir referans standarttır; Türkiye'de kurulu bir otel grubunu bağlamaz. Buradaki değeri hukuki değil, teşhis edicidir: bu meseleyi bizden önce düşünmüş bir metin, misilleme biçimlerini 19. maddesinde sayarken listeye şunları da koyuyor:

"(j) failure to renew, or early termination of, a temporary employment contract"

"(c) transfer of duties, change of location of place of work, reduction in wages, change in working hours"

(j) bendi tam olarak sezonluk sözleşmenin yenilenmemesidir. (c) bendi ise aynı operasyonun daha sessiz hâlidir: kişi işten çıkarılmaz, sadece istasyonu ve vardiyası değişir. Türk hukukunda sözleşmeyi yenilememek başlı başına hukuka aykırı bir misilleme değildir; burada anlatılan şey bir hukuki sonuç değil, bir tanıma çerçevesidir.

Yönetim tarafında karşılığı ölçülebilir. Sezon sonunda çağrılmayan kadronun bileşimi bir veridir ve çoğu grup bunu hiç incelemez. Aynı gizli maliyeti devir maliyetinin bilançoda görünmeyen kısmı üzerinden daha önce ele almıştık; buradaki hâli aynı kalemin farklı bir sebebi.

Uygulanabilir adım: yenilenmeyen sezonluk sözleşmelerin gerekçesini, bildirim yapmış çalışanlar için ayrıca kayda geçirin. Kayıt tutmak misillemeyi engellemez; sonradan bakılabilir hâle getirir.

Dördüncü: dil. Türkçesi sınırlı bir çalışan formu dolduramaz

Sezonluk kadro her yıl daha çok dilli hâle geliyor. Bir çalışan operasyonel Türkçeyi konuşabiliyor olabilir — sipariş alır, ekipmanı adlandırır, vardiya planını okur — ve buna rağmen yaşadığı bir olayı yazılı olarak, hukuki sonuç doğuracak bir metinde anlatamaz.

Bunlar farklı dil becerileridir. Operasyonel akıcılık ile anlatı yeterliliği aynı şey değildir ve ikincisi çok daha geç kazanılır. Türkçe tek dilli bir bildirim formu, kadronun bir bölümü için yalnızca zor değil, fiilen kullanılamazdır.

Uygulanabilir adım: formun kadronun fiilen konuştuğu dillerde bulunması ve serbest metin alanının kendi dilinde doldurulabilmesi gerekir. Çeviriyi bildirimi alan taraf üstlenir; çalışan üstlenemez.

Beşinci: lojmanda yaşamak, şikâyet edilen kişiyle aynı binada yaşamaktır

Lojmanlı bir tesiste iş ilişkisi vardiya bitince bitmez. Aynı koridor, aynı yemekhane, aynı servis aracı.

Bu, bildirim kararının maliyetini yıl boyu çalışan bir tesise göre kat kat artırır. Şikâyet edilen kişi bir şef ise, o kişi aynı zamanda oda dağılımını, vardiya çizelgesini ve çoğu zaman servis saatlerini de etkiler. Bildirim yapan çalışan işini değil, günlük yaşam alanının tamamını riske atmış olur.

Uygulanabilir adım: bildirim alındığı anda ayırma tedbirinin nasıl uygulanacağı — kimin, nereye, ne kadar süreyle taşınacağı — önceden yazılı olmalı. Bu karar bildirimden sonra, telaşla ve genellikle mağdurun aleyhine verilir. Önceden yazılmışsa mağdurun aleyhine verilmez.

Altıncı: sezon bitiyor, kayıt kalmıyor

Ekimde tesis kapanır. Sezonluk İK sorumlusu ayrılır. Kişisel bilgisayarındaki not, WhatsApp yazışması ve ajandası onunla birlikte gider. Ertesi mayısta gelen yeni ekip, geçen sezonun hiçbir bildirimini bilmez.

Bunun iki sonucu var. Birincisi tekrar eden bir örüntü hiçbir zaman örüntü olarak görünmez; her sezon ilk sezondur. İkincisi, bildirimin yapıldığını ve önlem alınmadığını gösteren kayıt, tam da 24/II(d) tartışmasında ihtiyaç duyulacak kayıttır ve mevcut değildir.

İnsanların en çok şeyi çıkarken anlattığını biliyoruz — ayrılırken sorulan sorular bu yüzden değerli. Ama sezonluk operasyonda çıkış aynı anda otuz kişi için gerçekleşir ve kimse dinlemez.

Uygulanabilir adım: bildirim kaydı kişiden ve cihazdan bağımsız bir yerde durmalı ve sezon devri bir kontrol listesi hâline getirilmeli. Devredilen şey açık dosyalar değil, kapanmış dosyaların kaydıdır da.

Dışarıdaki kanal: ALO 170 ve Genelge 2011/2 ne diyor

İç kanalınız çalışmıyorsa çalışanın dışarıda bir yolu var ve bu yol yayımlanmış bir metinle tanımlı. Genelge 2011/2'nin dördüncü maddesi:

"Psikolojik tacizle mücadeleyi güçlendirmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi, ALO 170 üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara yardım ve destek sağlanacaktır."

Aynı genelgenin birinci maddesi sorumluluğu nereye koyduğunu açıkça söylüyor:

"İşyerinde psikolojik tacizle mücadele öncelikle işverenin sorumluluğunda olup işverenler çalışanların tacize maruz kalmamaları için gerekli bütün önlemleri alacaktır."

Yedinci madde ise ele alış biçimine dair bir beklenti koyuyor:

"Psikolojik taciz iddialarıyla ilgili yürütülen iş ve işlemlerde kişilerin özel yaşamlarının korunmasına azami özen gösterilecektir."

Buradan çıkan tablo şu. Dışarıdaki kanal vardır, ücretsizdir ve şirketten bağımsızdır. İç kanalınızın rekabet ettiği şey budur. Bir çalışan içeriden bildirmeyi seçiyorsa, bunu size güvendiği için seçer; içeriden bildirim gelmiyorsa, dışarıdaki kanalın kullanılmadığını değil, sizinkinin tercih edilmediğini varsaymak daha güvenli bir okumadır.

Bir kez daha: bu bir genelgedir, kanun değildir, ve içinde bir kanal veya sistem kurma zorunluluğu yoktur. Sorumluluğu işverene verir, önlemin biçimini vermez.

İç kanalı sezonluk ekibe göre kurmanın kontrol listesi

Yukarıdaki altı kırılma noktasının her biri bir tasarım gerekliliğine çevrilebilir. Liste kısa ve hiçbir maddesi bir ürün tarifi değil:

  1. Kurumsal hesap gerektirmeyen bir giriş noktası. Şirket e-postası olmayan kadro, bildirimi yapması en muhtemel kadrodur.
  2. Kendi cihazından, tesis dışından, mesai dışında erişilebilirlik. Kanala erişme eyleminin kendisi görünür olmamalı.
  3. Kadronun fiilen konuştuğu dillerde form. Serbest metin kendi dilinde yazılabilmeli.
  4. Bildirimi alan kişi ile bildirimin ilgili olduğu kişi arasında yapısal ayrım. Şefinin şikâyetini şefine iletmek bir kanal değildir.
  5. Bildirim anında devreye girecek yazılı ayırma protokolü. Özellikle lojmanlı tesiste, kararın bildirimden sonra verilmemesi gerekir.
  6. Kişiden ve cihazdan bağımsız kayıt. Sezon devri kontrol listesine bağlanmalı.
  7. Cinsel taciz ile psikolojik taciz ayrımının kayıt anında yapılması. İkisinin hukuki sonucu ve süreci farklıdır; ayrım sonradan yapılamaz.
  8. Yenilenmeyen sezonluk sözleşmelerin gerekçesinin kaydı. Misillemeyi engellemez, görünür kılar.

Bu listenin dört maddesi, aslında herhangi bir bildirim kanalının karşılaması gereken genel koşulların sezonluk hâlidir. O koşulları ayrıca ele almıştık: bir kanalın karşılaması gereken dört koşul erişim, kayıt, süre ve tarafsızlık üzerine kuruludur ve ortak bir e-posta kutusu dördünü de karşılamaz.

Kısıtın etrafında tasarlamak ile kısıta rağmen tasarlamak arasındaki fark burada ortaya çıkıyor. Yıl boyu ekip için kurulmuş bir kanalı mayısta sezonluk kadroya açmak, kanalı o kadroya ulaştırmaz. Buna karşılık sezonluk ekibe göre kurulmuş bir kanal, ilk günden itibaren çalışanın elinde işler.

Sezonluk operasyonda bildirim kanalı tasarlıyorsanız veya mevcut kanalınızın bu sekiz maddenin kaçını karşıladığını bilmiyorsanız, konuşalım. Mevcut yapınızı bu kontrol listesine göre birlikte gözden geçirebilir, hangi maddenin gerçekten eksik olduğunu somut olarak çıkarabiliriz — bize ulaşın.

Yeni Yazılardan Haberdar Olun

Yeni bir blog yazısı yayımlandığında size e-posta ile haber verelim.

Form hazırlanıyor…

İlgili Yazılar

Kimsenin Kullanamadığı İhbar Hattı: Klavyeyle Ulaşılamayan Form

Kimsenin Kullanamadığı İhbar Hattı: Klavyeyle Ulaşılamayan Form

Bir ihbar hattının çalışıp çalışmadığını ölçmenin en ucuz yolu, formu klavyeyle doldurmayı denemektir. Bu yazı WCAG 2.2'nin iki A seviyesi ölçütünü — SC 2.1.1 Klavye ve SC 4.1.2 Ad, Rol, Değer — metinleriyle birlikte ele alıyor, tek bir tıklanabilir div bileşeninin ikisini birden nasıl düşürdüğünü gösteriyor ve yirmi dakikada tek başınıza yapabileceğiniz dört testle bitiriyor. Hukuki bir yükümlülük iddiası taşımıyor; kanalın çalışıp çalışmadığına dair operasyonel bir iddia taşıyor.

11 Kasım 2026 · 10 dk okuma

Bordroda Olmayanlar: İhbar Hattınızı Kimler Kullanabilmeli

Bordroda Olmayanlar: İhbar Hattınızı Kimler Kullanabilmeli

Çamaşırhane, güvenlik, peyzaj ve spa çoğu otelde bordroda değil — ama aynı koridorlarda çalışıyor. İhbar hattının kapsamını bordroyla sınırlamak bir karar değil, çoğu zaman bir alışkanlıktır. Bu yazı kapsam sorusunu iki referans noktasıyla kuruyor: İş Kanunu m.2'nin asıl işveren–alt işveren birlikte sorumluluğu ve Direktif m.4'ün saydığı bildirimci grupları. Kapsamı dar tutmanın üç, geniş tutmanın iki maliyetini sayıyor ve kararı yazıya bağlamak için dört soruluk bir çerçeve veriyor.

30 Eylül 2026 · 11 dk okuma

Etik İhbar Hattı Kurmadan Önce: Sıfır İhbar Neden İyi Haber Değil

Etik İhbar Hattı Kurmadan Önce: Sıfır İhbar Neden İyi Haber Değil

Türkiye'de bir otel grubunun etik ihbar hattı çoğu zaman paylaşılan bir e-posta kutusudur ve o kutuya yıllarca hiçbir şey gelmez. Bu yazı sıfır bildirimi iyi haber olarak değil, bir ölçüm arızası olarak okuyor: bir kanalın karşılaması gereken dört koşulu tanımlıyor, paylaşılan bir posta kutusunun bu dördünü de ihmalden değil yapısı gereği karşılamadığını gösteriyor, Türkiye'de bu koşulları yazıya dökmüş iki düzenlemeye bakıyor ve kurmadan önce sorulacak beş soruyla bitiyor.

2 Eylül 2026 · 12 dk okuma

HRMIM ile çalışalım

Platformumuzu ücretsiz keşfedin.